Περίεργες&Ενδιαφέρουσες ερωτοαπαντήσεις

Γιατί το χαρτί κιτρινίζει;
Το χαρτί περιέχει μια ειδική ουσία (lignina) που αφαιρεί το φυσικό του χρώμα κατά την επεξεργασία του, χάρη στις χημικές αντιδράσεις. Με τον καιρό, η επεξεργασία που υφίσταται το χαρτί χάνει τη δραστικότητά της. Έτσι η ουσία που περιέχει (λιγνίνη), αν εκτεθεί στο φως, αντανακλά το μήκος κύματος του φάσματος κάνοντας ορατό το κίτρινο χρώμα.

Γιατί το εσωτερικό της Γης είναι ρευστό μετά από τόσα χρόνια στο παγωμένο διάστημα;
Πριν από περίπου 150 χρόνια οι πολέμιοι της θεωρίας του Δαρβίνου πίστευαν ότι είχαν βρει την απάντηση στο ερώτημα. Έτσι υποστήριζαν ότι η Γη δημιουργήθηκε σχετικά πρόσφατα, με αποτέλεσμα στο εσωτερικό της να επικρατούν μέχρι σήμερα υψηλές θερμοκρασίες. Ένας απ' αυτούς, ο βικτοριανός γιατρός λόρδος Κέλβιν, επιχείρησε να υπολογίσει την ηλικία της Γης με βάση το χρόνο που απαιτείται για να σταθεροποιηθούν οι ρευστές ουσίες στο εσωτερικό της και να αποκτήσουν θερμοκρασία ανάλογη μ' εκείνη που επικρατεί σ' ένα βαθύ ορυχείο. Στη συνέχεια υπολόγισε την ηλικία της Γης σε 98 εκατομμύρια χρόνια, ούτε στο 2% του σωστού αριθμού, ο οποίος είναι 4,54 δισεκατομμύρια χρόνια. Προφανώς ο λόρδος Κέλβιν είχε παραβλέψει κάτι σημαντικό: την επίδραση της ραδιενέργειας στη διαμόρφωση της γήινης θερμοκρασίας. Σήμερα οι γεωλόγοι γνωρίζουν ότι στο εσωτερικό της Γης βρίσκονται σε μικρή ποσότητα ραδιενεργές ουσίες όπως ουράνιο, θόριο και κάλιο. Κατά τη διάσπασή τους εκλύεται σημαντική ποσότητα θερμότητας, με αποτέλεσμα η διαδικασία ψύξης και στερεοποίησης του εσωτερικού της Γης να είναι αδύνατη.

Γιατί το ψωμί μπαγιατεύει, ενώ τα μπισκότα όχι;
Το ψωμί, τα μπισκότα και οι τούρτες διαφέρουν σημαντικά ως προς τη σύστασή τους, συνεπώς συμπεριφέρονται διαφορετικά όταν έρθουν σ' επαφή με τον αέρα. Τα μπισκότα περιέχουν 2-3% νερό, γι' αυτό τείνουν να το απορροφούν απέξω, επειδή η συνταγή επιβάλλει την παρουσία μεγάλης ποσότητας ζάχαρης που τραβά νερό. Το ψωμί, αντίθετα, περιέχει μια προκαθορισμένη ποσότητα νερού, περίπου 30% για κομμάτια μικρότερα του ενός κιλού και μέχρι 40% για κομμάτια μεγαλύτερα του ενός κιλού. Η απουσία ζάχαρης καθώς και το υψηλό ποσοστό νερού που περιέχει συνεπάγεται ότι το ψωμί χάνει νερό και ξεραίνεται. Το ψωμί όμως μπαγιατεύει ακόμα κι όταν διατηρείται σε συνθήκες κατά τις οποίες δε χάνει νερό. Αυτό οφείλεται σε αλλοιώσεις της δομής του αμύλου που υπάρχει στη φαρίνα.

Γιατί στο ποδήλατο ισορροπεί κανείς ευκολότερα εν κινήσει παρά σταματημένος;
Ένας από τους λόγους είναι η περιστροφική κίνηση του τροχού. Όταν ένας δίσκος περιστρέφεται με ταχύτητα γύρω από έναν άξονα, προβάλλει αντίσταση στην κατεύθυνση προσανατολισμού του ίδιου του άξονα. Αυτό σημαίνει ότι όταν οι τροχοί του ποδηλάτου περιστρέφονται, τείνουν να αντισταθούν στην απόκλιση του ποδηλάτου ή στην απώλεια της ισορροπίας. Ωστόσο, σημαντικότερος λόγος είναι ο παρακάτω. Ας φανταστούμε ότι κινούμαστε με ποδήλατο σε έναν ευθύ δρόμο. Αν παρατηρήσουμε προσεκτικά την πορεία μας, θα διαπιστώσουμε ότι στην πραγματικότητα δεν είναι τελείως ευθύγραμμη. Αντίθετα γίνεται με μικρές στροφές, άλλες προς τα αριστερά και άλλες προς τα δεξιά, χάρη στις οποίες παραμένουμε σε ισορροπία. Πράγματι, όταν τείνουμε να χάσουμε την ισορροπία μας προς τη μία πλευρά, το ποδήλατο κλίνει στην αντίθετη πλευρά. Με αυτό τον τρόπο η φυγόκεντρος δύναμη μας επαναφέρει στην ευθεία κάθε φορά που στρίβουμε. Αυτές οι μικρές στροφές οφείλονται είτε στην αυτόνομη κίνηση του ποδηλάτου είτε στη δική μας ενστικτώδη αντίδραση. Πράγματι, ο ποδηλάτης, κουνώντας λίγο το τιμόνι, διευκολύνει τη δημιουργία των μικρών στροφών.

Ένα αντικείμενο που εκτοξεύεται ψηλά επιστρέφει στη γη με την ίδια ταχύτητα;
Αν δεν υπήρχε η αντίσταση του αέρα κάθε αντικείμενο που εκτοξεύεται θα επέστρεφε στη γη με την ίδια ταχύτητα λόγω της δύναμης της βαρύτητας. Ωστόσο ο αέρας επιβραδύνει εν μέρει την τροχιά του αντικειμένου, το οποίο προσκρούει στα μόρια που συνθέτουν την ατμόσφαιρα. Η τριβή μετατρέπει μέρος της κινητικής ενέργειας που διοχετεύεται στο αντικείμενο κατά την εκτόξευση σε θερμότητα. Έτσι όταν επιστρέφει στη γη έχει χάσει ενέργεια και αναπτύσσει μικρότερη ταχύτητα. Η θερμότητα που παράγεται από την τριβή μπορεί να είναι τόσο έντονη, ειδικά σε υψηλές ταχύτητες, ώστε να προκαλεί θεαματικά φαινόμενα όπως διάττοντες αστέρες, δηλαδή φλεγόμενους μετεωρίτες. Σε ακραίες περιπτώσεις σημειώνονται και τραγικά συμβάντα όπως η έκρηξη του διαστημικού λεωφορείου Columbia, το οποίο καταστράφηκε κατά την επανείσοδό του στην ατμόσφαιρα επειδή δεν άντεξε την υψηλή θερμοκρασία που προκάλεσε η τριβή με τα μόρια του αέρα.

Γιατί δεν πρέπει να κολυμπάμε αμέσως μετά το φαγητό;
Μετά από κάθε κατάποση τροφής, οι μαλακοί βλωμοί (μπουκιές) ταξιδεύουν από τον οισοφάγο στο στομάχι. Εκεί τα μυϊκά τοιχώματα μετατρέπουν με τους σπασμούς τους την τροφή σε ημίρρευστη ουσία, η
οποία περνά στο λεπτό έντερο κι έτσι αρχίζει η κυρίως πέψη. Η όλη διεργασία, αν και αυτόματη, είναι αρκετά κουραστική, αφού δεν εμπλέκει μόνο το γαστρεντερικό σωλήνα αλλά και πολλά όργανα (αδένες, συκώτι, χοληδόχο κύστη κ.λπ.). Η πέψη λοιπόν είναι μια λειτουργία που από μόνη της καταπονεί αρκετά την καρδιά, αφού απαιτείται μεγάλη συγκέντρωση αίματος στο γαστρεντερικό σύστημα. Κολυμπώντας αμέσως μετά από ένα γεύμα ή δείπνο επιβαρύνουμε ακόμα περισσότερο την καρδιά και η επαφή με το ψυχρότερο νερό προκαλεί αγγειοσυσπάσεις και σημαντική αναδιάταξη του αιματικού όγκου. Η κολύμβηση μετά το φαγητό αποτελεί σοκ για το καρδιοαγγειακό σύστημα, αυξάνοντας σημαντικά τον κίνδυνο ανακοπής. Γι' αυτό είναι καλύτερα να μην κάνουμε ποτέ μπάνιο πριν περάσουν τρεις ή τέσσερις ώρες αφότου φάμε.

Αληθεύει ότι τα αποδημητικά πουλιά δεν τρώνε για πολλές μέρες;
Τα αποδημητικά πουλιά τρώνε περισσότερο απ' ό,τι συνηθίζουν πριν ξεκινήσουν το ταξίδι τους, ώστε να συγκεντρώσουν αποθέματα ενέργειας την οποία καταναλώνουν κατά τη διάρκεια της πτήσης. Πρόσφατα ομάδα ερευνητών από το Πανεπιστήμιο Ρόουντ ‘ιλαντ, στις ΗΠΑ, κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ιδιαίτερη δομή του εντέρου των πτηνών εξασφαλίζει μεγαλύτερο αποθηκευτικό χώρο για την απαιτούμενη ενέργεια. Αν χρειαστεί, το έντερο αυξάνει τον αριθμό και το μέγεθος των κυττάρων που το αποτελούν κι έτσι αποθηκεύει περισσότερες θρεπτικές ουσίες. Πράγματι όταν τα πουλιά ταξιδεύουν τρέφονται ελάχιστα. Η τροφή δεν είναι εξασφαλισμένη ενώ παράλληλα πρέπει να είναι προετοιμασμένα να αντιμετωπίσουν διάφορες καιρικές αντιξοότητες. Το πεπτικό τους σύστημα λειτουργεί σε συνθήκες μερικής ή παροδικής ατροφίας ώστε να εξοικονομεί ενέργεια και να μην τη σπαταλά για την πέψη. Η μερική ατροφία επιτρέπει στα αποδημητικά πουλιά να τρέφονται με έντομα όταν κάνουν στάσεις. Όταν φτάνουν στον προορισμό τους έχουν χάσει πολύ βάρος. Ακόμα και τότε όμως τρέφονται ελάχιστα σε σχέση με τις ανάγκες τους, μέχρι το πεπτικό τους σύστημα να επανέλθει στις κανονικές του λειτουργίες.

Αληθεύει ότι η ασπιρίνη βλάπτει τις γάτες;
Όντως η ασπιρίνη είναι βλαβερή για τις γάτες. Αυτό οφείλεται στο ότι τα κατοικίδια δεν παράγουν ένα συγκεκριμένο ένζυμο απαραίτητο για το μεταβολισμό όταν ο οργανισμός λαμβάνει το συγκεκριμένο αναλγητικό. Για παράδειγμα, η γάτα μπορεί να αντέξει μόλις το ένα εικοστό της απλής ασπιρίνης. Η παραπάνω ποσότητα μπορεί να της προκαλέσει ηπατίτιδα, στομαχικές διαταραχές μέχρι και αναπνευστικά προβλήματα. Η ασπιρίνη μπορεί πάντως να χρησιμοποιηθεί στα ενήλικα ζώα σε πολύ μικρές δόσεις. Περίπου 10 mg ανά κιλό του συνολικού τους βάρους κάθε 48 ώρες αρκούν.

Πώς πηδούν οι αράχνες από δέντρο σε δέντρο;
Εκτοξεύουν στον αέρα ένα νήμα, κατόπιν ένα δεύτερο κ.ο.κ., ώσπου η άκρη του νήματος, που είναι κολλώδης, να επικολληθεί στην επιθυμητή θέση. Η αράχνη κινείται σαν σχοινοβάτης πάνω στη "γέφυρα" που έχει κατασκευάσει για να φτάσει στον προορισμό της. Υπάρχουν αράχνες που γαντζώνονται στα νήματά τους ή τυλίγονται μ' αυτά και αφήνονται να τις μεταφέρει ο αέρας. Οι ιστοί που υφαίνουν αποτελούνται από μια κολλώδη ουσία, μια  πρωτεΐνη η οποία εκκρίνεται από τους νηματογόνους αδένες που υπάρχουν στην κοιλία της. Tο νήμα στερεοποιείται όταν έρθει σ' επαφή με τον αέρα και είναι εξαιρετικά ελαφρύ, έχει μεγάλη ελαστικότητα και αντοχή. Με τη βοήθεια αυτού του μεταξωτού νήματος, το οποίο παράγεται σε εφτά διαφορετικούς τύπους, ανάλογα με τη χρήση για την οποία προορίζεται, οι αράχνες συλλαμβάνουν τη λεία τους, τυλίγουν τα αβγά τους και μετακινούνται από το ένα δέντρο στο άλλο.

Πώς καταφέρνουν τα χελιδόνια να επιστρέφουν πάντα στην ίδια φωλιά;
Τα χελιδόνια επιστρέφουν πάντα στην ίδια φωλιά επειδή γνωρίζουν ότι εκεί θα βρουν τις ιδανικές συνθήκες για την αναπαραγωγή τους. Για να βρουν τη φωλιά τους, όταν επιστρέφουν την άνοιξη από τη φθινοπωρινή αποδημία τους σε θερμότερα κλίματα χρησιμοποιούν κάποια σημεία αναφοράς -γεωγραφικά, αστρονομικά, γεωμαγνητικά, κυρίως όμως την ηλιακή πυξίδα. Διαθέτουν ένα εσωτερικό ρολόι συγχρονισμένο με την κίνηση του Ήλιου κατά τη διάρκεια της μέρας έτσι μπορούν και κρατούν σταθερή πορεία βασιζόμενα στην ώρα και στην ακριβή θέση του άστρου. ‘Άλλο εργαλείο είναι η μαγνητική πυξίδα. Το κάθε γεωγραφικό πλάτος χαρακτηρίζεται από μια συγκεκριμένη τιμή του μαγνητικού πεδίου. Τα χελιδόνια μπορούν να την εντοπίζουν και να διατηρούν σταθερή την πορεία τους. Όταν τα πουλιά πλησιάζουν στον τόπο όπου είχαν αναπαραχθεί, στον προσανατολισμό τους τα βοηθούν τοπικά σημεία αναφοράς όπως ένας ποταμός. Επίσης τα χελιδόνια χρησιμοποιούν την όσφρηση για την αναγνώριση τόπων.

Γιατί τα σμήνη των πουλιών πετούν σε σχηματισμό "V";
Ένα πουλί πετά στην κορυφή του σχηματισμού σε σχήμα "V" και όλα τα άλλα το ακολουθούν φτιάχνοντας με το σώμα τους μια διπλή παράταξη, μέσα στην οποία το κάθε πουλί πετά σε παράλληλη θέση σε σχέση με το προηγούμενο, ελαφρώς μετατοπισμένο προς τα έξω. Ο σχηματισμός αυτός υιοθετείται είτε κατά τη διάρκεια σύντομων μετακινήσεων είτε κατά τις αποδημίες και επιλέγεται για λόγους αεροδυναμικής. Πράγματι μόνο έτσι κάθε μέλος του σμήνους καταφέρνει να εκμεταλλευτεί εν μέρει το συντελεστή διείσδυσης του αέρα σε σχέση μ' εκείνα που βρίσκονται μπροστά του. Το πουλί που ανοίγει το σχηματισμό κουράζεται περισσότερο από τα άλλα, γι' αυτό έχει προβλεφθεί μια περιοδική εναλλαγή στο ρόλο του οδηγού. Δεν επιλέγουν όλα τα είδη αυτό το είδος πτήσης, που είναι τυπικό στις πάπιες και στους κορμοράνους. Τα στρουθιόμορφα, πουλιά πιο μικρά και ελαφριά, πετούν σκόρπια ή κατά ομάδες και παρ' όλα αυτά κατατάσσονται σ' εκείνα που καλύπτουν τις πιο μακρινές αποστάσεις κατά την αποδημία

Γιατί οι κυψέλες των μελισσών είναι φτιαγμένες από εξαγωνικά κελιά;
Οι μέλισσες έχουν εφεύρει τον καλύτερο τρόπο για να κάνουν οικονομία πρώτης ύλης, δηλαδή κεριού, αλλά και χώρου μέσα στην κυψέλη. Απ' όλα τα γεωμετρικά σχήματα που έχουν ίση περίμετρο, το μικρότερο όγκο κατά σειρά καταλαμβάνει ο κύκλος, ενώ ακολουθούν τα πολύγωνα με το μικρότερο αριθμό πλευρών. Για παράδειγμα, το εξάγωνο καταλαμβάνει μικρότερο όγκο από το επτάγωνο, το επτάγωνο μικρότερο από το οκτάγωνο κ.ο.κ. Αν οι μέλισσες έφτιαχναν μεμονωμένα κελιά, το ιδανικότερο σχήμα θα ήταν ο κύκλος, γιατί με την ίδια ποσότητα κεριού θα εξοικονομούσαν περισσότερο χώρο. Όμως, κάθε κυψέλη αποτελείται από πολυάριθμα κελιά, τα οποία βρίσκονται το ένα δίπλα στο άλλο. Αν τα κελιά ήταν κυκλικά στο σημείο όπου οι κύκλοι δε θα εφάπτονταν, θα έμενε ανεκμετάλλευτος χώρος. Το εξάγωνο είναι η χρυσή τομή για τις μέλισσες. Απαιτεί ελάχιστο κερί, αφού οι πλευρές κάθε κελιού είναι κοινές και για το γειτονικό τους. Επιπλέον, καταλαμβάνει το μικρότερο δυνατό όγκο σε σχέση με άλλα πολύγωνα, γιατί έχει άριστη αναλογία μεταξύ περιμέτρου και επιφανείας.

Πώς ένα δέντρο γίνεται μπονσάι;
Το μπονσάι γεννήθηκε στην Κίνα πριν από περίπου 2.000 χρόνια. Η τέχνη του προέρχεται από την τεχνική πεντζίνγκ (penjing), τη σύνθεση τοπίων με μινιατούρες βουνών, ποταμών και δέντρων. Ετυμολογικά ο όρος σημαίνει "φυτό πάνω σε δίσκο" και προβλέπει την καλλιέργεια διακοσμητικών φυτών-νάνων. Αρχικά τα μπονσάι εμφανίστηκαν τόσο σε άγονες ζώνες όσο και σε περιοχές με πολύ χαμηλές θερμοκρασίες, όπου η ευδοκίμηση ενός φυτού δεν ήταν εύκολη. Σύντομα η καλλιέργειά τους αναπτύχθηκε χάρη στην εφαρμογή τεχνικών όπως το κλάδεμα της ρίζας και του φυλλώματος. Στόχος ήταν η ανάπτυξή τους στον περιορισμένο χώρο ενός δοχείου. Τέλος, το κλάδεμα του φυλλώματος έδωσε το χαρακτηριστικό σχήμα των μπονσάι.